Themadag fauna-akkers 19 februari 2011 | Infowand fauna-akkers

Wat is een fauna-akker ?

Fauna-akkertjes zijn akkertjes die ingezaaid worden met een mengsel van akkerkruiden, grassen of oude landbouwgewassen. Ze zijn vaak heel verschillend van uitzicht. Wat ze gemeen hebben is dat ze niet ingezaaid worden met een gewas dat geoogst wordt voor de opbrengst. Ze hebben niet zozeer een economisch nut. Ze worden ingezaaid met de bedoeling voedsel- en schuilmogelijkheden te creëren voor bepaalde diergroepen. Ze worden vaak ingezaaid door natuurverenigingen, denk maar aan akkertjes voor akkerkruiden, akkerranden of door wildbeheereenheden om in het wild levende dieren te helpen. Elk type heeft zijn nut voor bepaalde dieren of diergroepen.

Doorheen de zomer en herfst bloeien verschillende soorten uit het mengsel opeen volgend zodat er steeds bloeiende planten aanwezig zijn.

Waarom een fauna akker ?

Klassiek wordt veel akkerland ingenomen door maïs. Maïs is een nuttig voedselgewas voor veetelers maar in het wild levende dieren maken er weinig gebruik van.
Een fauna akker biedt schuil- en voedselgelegenheid voor een grote groep dieren. Zo gonst het van insecten rond de wild bloeiende kruiden en gewassen. Akker-, park en bosvogels profiteren van zaden en de insecten aangetrokken tot de bloemen. Daarnaast bieden de akkers schuilmogelijkheden doorheen de seizoenen, zowel voor jong opgroeiende jongen en kuikens als de volwassen dieren.

Landschappelijk verandert daarenboven een eerder monotone maïsakker in een aantrekkelijke bloemenruigte.

Wie maakt gebruik van fauna akkers ? 

Dieren

Tal van vogelsoorten maken gebruik van de fauna akkers. Soorten zoals Patrijs en Fazant brengen er hun jongen in groot. Ze profiteren van het insectenaanbod en schuilen er bij koud en nat voorjaarsweer. Ook tal van zaden- en insectenetende vogels bezoeken de akker door heen het jaar. In de winter zie je vaak grote groepen vogels in de akkers op zoek naar overgebleven zaden.

Kleine zoogdieren zoals hazen en konijnen schuilen er en doen zich te goed aan knollen en bladeren. Ook reeën wagen zich schuchter regelmatig tot in de fauna akker.

Doorheen het hele groeiseizoen vinden tal van insecten een thuis in de akker. Stuifmeel- en nectarzoekende insecten vinden altijd wel een soort die net in bloei staat.

Planten

Door de akkers relatief ijl in te zaaien krijgen de natuurlijke akkerkruiden ook kans te kiemen en dragen bij aan de variatie in planten op de akker.

Hulp vanuit onverwachte hoek?

Niet echt, Wildbeheereenheden zijn samenwerkingsverbanden tussen individuele jachtrechthouders. Zo coördineren ze hun werking met aanpalende jachtrechthouders. Ze zijn gebruikers van de open ruimte en hebben eveneens een belangrijke rol als landschapsbeheerder. Zo beheren ze vaak grote terreinen en werken ze nauw samen met landeigenaars.

Onverwacht succes

In 2010 namen zij mee het voortouw in het fauna –akkerproject. 12 wbe’s stapten mee in het project en zaaiden gezamenlijk 47 ha fauna akker in op plaatsen waar traditioneel veelal maïs werd ingezaaid.

Daarnaast toonden ook enkele andere landschapsbeheerders interesse. Samen zaaiden zij nog eens 10 ha in waardoor er in 2010 verspreid doorheen de Voorkempen net 57 ha ingezaaid werd.

Samenstelling zaadmengsel

In 2010 maakten we gebruik van een mengsel van oude landbouwgewassen.

Het zaadmengsel bevatte graansoorten, blad- en knolgewassen en verschillende nectar- en stuifmeelplanten. Een aantal soorten zijn daarenboven gekende groenbemesters.

Granen en zaden trekken allerhande akker-, park- en bosvogels aan waarvan sommige soorten ondertussen zeldzaam geworden zijn. Knol- en bladgewassen zijn een voedselbron voor zoogdieren. Bloeiende kruiden en gewassen lokken grote hoeveelheden insecten die zich te goed doen aan nectar en stuifmeel. Zij zijn op hun beurt voedsel voor tal van andere vogels.

Door de akker doorheen de winter te laten staan bieden ze schuilmogelijkheden en kunnen verschillende soorten zich voeden met de planten en gevormde zaden.

Door de combinatie van de 14 soorten in het door ons gekozen mengsel staan de fauna akkers zowat van de vroege zomer tot laat in de herfst in bloei. Door de opeenvolgende bloei van soorten kleuren de akkers wit geel en paars.

Het gebruikte zaadmengsel bestaat volledig uit eenjarige landbouwgewassen en vormt een eerder ruig geheel. De volgende jaren worden de mogelijkheden van een meerjarig mengsel en een bloemenweide onderzocht.

Oude gewassen

Weet jij hoe boekweit en haver er uit zien? Nog niet zo lang geleden bepaalden ze nog mee het landschap in de Kempen. Het zijn traditionele gewassen die met de modernisering van de landbouw stilaan verdwenen zijn.

De zaden van boekweit werden tot een meel vermalen en waren een vervanging voor andere graansoorten. Boekweit gedijde goed op de arme, vaak droge zandgronden in de kempen.

Haver was voer voor de paarden die voor de opkomst van de tractor vaak het zware werk moest doen.

Natuurverbinding

Fauna akkers zijn tijdelijk. De fauna akker blijft doorheen de winter staan zodat dieren kunnen profiteren van de schuilmogelijkheden en de gevormde zaden. Sommige verkiezen de akker nog een tweede jaar te laten staan zodat natuurlijke kruiden het overnemen samen met de overgebleven zaden die terug kiemen.

Maar daarna is het gedaan. De akker wordt terug omgeploegd waarbij de zode als groenbemesting ingeploegd wordt. Deze regelmatige bewerking is net wat akkerkruiden nodig hebben om optimaal te groeien.

Ondanks hun tijdelijk karakter hebben fauna akkers net een waarde als klein landschapselement.

Vele kleine landschapselementen zijn permanent van karakter. denk maar aan hagen, houtkanten, (knot)bomenrijen of poelen. En daardoor gebeurt het aanleggen van nieuwe van deze elementen doordacht en niet zo vaak meer.

Een fauna akker wordt jaarlijks omgeploegd, kan verlegd worden of kan in de tijd periodiek ingezaaid worden.

Toch heeft ze een meerwaarde als gevarieerde akkerrand langs monotone akkers. Wanneer in de winter de akkers vaak in grote blokken kaal liggen vormen de fauna akkers verbindingen en rustplaatsen in het landschap.

Infowand fauna-akkers

De infowand over fauna-akkers illustreert met grote tekeningen het verhaal van de dieren en planten op en rond deze akkers. 

Je kan de infowand ook zelf ontlenen voor één van jouw activiteiten. Neem contact op met ons via mail of telefoon 03 312 87 11.

terug

Dit initiatief kadert binnen een overkoepelend project 'Draagvlakverbreding Landbouw & Milieu' van de Vlaamse Overheid. Met steun van het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, het Departement Landbouw en Visserij, de Vlaamse Landmaatschappij en het Agentschap voor Natuur en Bos.